Uprawnienia budowlane

Po upływie przeszło dziesięcioletniego okresu obowiązywania Prawa budowlanego z 1961 r. Sejm uchwalił w dniu 24 października 1974 r. nową ustawę Prawo budowlane. Jedną z podstawowych zmian wówczas wprowadzonych było ograniczenie działań organów państwowego nadzoru budowlanego w zakresie nadawania upraw- nień budowlanych jedynie do stwierdzania w drodze decyzji, kwalifi- kacji zawodowych osób pełniących samodzielne funkcje techniczne w budownictwie oraz ustanowienie instytucji biegłego do spraw budowlanych — rzeczoznawcy. Artykuł 18 omawianej ustawy określił, że samodzielne funkcje techniczne w budownictwie mogą wykonywać osoby posiadające odpowiednie przygotowanie zawodowe, a w szczególności wykształ- cenie i praktykę zawodową. Za samodzielną funkcję techniczną w budownictwie uznano: • projektowanie w budownictwie, • sprawdzanie prawidłowości rozwiązań projektowych w budownictwie, • kierowanie, nadzór i kontrolę techniczną w budownictwie, • kierowanie i kontrolę techniczną wytwarzania konstrukcyjnych elementów budowlanych, • kontrolę techniczną utrzymania obiektów budowlanych, • wykonywanie czynności rzeczoznawcy budowlanego. Aktem wykonawczym do tej ustawy, precyzującym zagadnienia związane z wykonywaniem samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, było rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 roku w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie (Dz.U. z 1975 r. nr 8, poz. 46 z późn. zm.). Akt ten obowiązywał przez 16 lat i był kilkakrotnie nowelizowany. Jedna z ważniejszych zmian została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 20 grudnia 1988 roku zmieniającym rozporządzenie w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie (Dz.U. Nr 32 poz. 334). Zmiana ta dotyczyła specjalności instalacyjno-inżynieryjnej w zakresie: • sieci sanitarnych — obejmujących sieci wodociągowe, kanalizacyj- ne, gazowe i cieplne uzbrojenia terenu, • instalacji sanitarnych — obejmujących instalacje wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe, cieplne i klimatyzacyjno-wentylacyjne, • sieci i instalacji elektrycznych — obejmujących instalacje elektrycz- ne, napowietrzne, kablowe linie energetyczne, stacje i urządzenia elektromagnetyczne, i polegała na rozszerzeniu zakresu sieci i instalacji sanitarnych o sieci i instalacje gazowe, oraz określeniu, co obejmują instalacje sanitarne i elektryczne. Największe jednak znaczenie dla osób, które posiadają decyzje o stwierdzeniu posiadania przygotowania zawodowego do wykony- wania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie wydane na podstawie wyżej wymienionego rozporządzenia, miały zmiany wprowadzone rozporządzeniem Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 18 lipca 1991 roku zmieniającym rozpo- rządzenie w sprawie samodzielnych funkq'i technicznych w budow- nictwie. Objęły one przede wszystkim zasadniczą koncepcję, która przyświecała jego twórcom, to jest podział na budownictwo osób fizycznych i budownictwo jednostek gospodarki uspołecznionej. Przyjęte przez autorów rozporządzenia w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie z 1975 roku pojęcie budownic- twa osób fizycznych w pierwotnym jego brzmieniu było kryterium ograniczającym zakres nadawanych uprawnień do pełnienia samo- dzielnych funkcji technicznych w budownictwie nadawanych oso- bom, które legitymowały się wykształceniem średnim technicznym oraz posiadały przygotowanie rzemieślnicze. Dotyczyło to również osób z wykształceniem wyższym, pokrewnym w stosunku do uzys- kiwanej specjalności uprawnień. Uzasadnieniem tego sposobu ogra- niczania zakresu nadawanych uprawnień były zapisy innych aktów prawnych, które jasno precyzowały podmiotowo kto i co może budować. W wyniku reform politycznych i gospodarczych zniknęły sztucznie ustanowione bariery prawne umożliwiając tym samym wszystkim podmiotom na równych prawach podejmowanie działań inwestycyjnych w budownictwie i od tego momentu dowolnie wybrana osoba fizyczna dysponująca odpowiednim kapitałem, mogła wybudować hotel, fabrykę, czy inny obiekt budowlany. W takiej sytuacji dalsze utrzymywanie dotychczasowego podziału całkowicie utraciło swoje pierwotne uzasadnienie, i było to podstawową przy- czyna, wprowadzenia zmiany sposobu ograniczania nadawanych uprawnień. Zostało w tym celu wybrane bardzo słuszne kryterium decydujące o zakresie nadawanych uprawnień, to jest stopień skom- plikowania robót budowlanych do projektowania, lub kierowania którymi był upoważniony ich posiadacz. Tak więc z kryterium podmiotowego przy określaniu zakresu uprawnień nastąpiło przejś- cie na kryterium przedmiotowe. Było to jednocześnie nawiązanie do regulacji zawartych w przepisach prawa budowlanego z 1961 roku. Należy podkreślić, że zmiana rozporządzenia wprowadzona w 1991 roku była skuteczna w odniesieniu do wszystkich uprawnień nadanych w oparciu o ten akt prawny, bez względu na to czy były one nadane przed, czy po jej wejściu w życie. Wynika to z faktu, iż zmiana zapisu w rozporządzeniu nie powodowała żadnych dodat- kowych ograniczeń w uprawnieniach już uzyskanych w oparciu o te przepisy, a jedynie zmieniła sposób stosowania tego ograniczenia. Wymogami formalnymi, jakie należało spełnić, aby uzyskać uprawnienia budowlane, było uzyskanie odpowiedniego wykształ- cenia oraz stosowna do rodzaju uprawnień praktyka zawodowa. Zróżnicowanie zakresu nadawanych uprawnień było oparte na poziomie wykształcenia osoby o nie występującej. W związku z tym osoby ze średnim wykształceniem technicznym mogły uzyskiwać stwierdzenie posiadania przygotowania zawodowego do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w ograniczonym zakresie, a więc do wykonywania projektów lub kierowania budową obiektów budo- wlanych o powszechnie znanych rozwiązaniach technicznych w ob- rębie danej specjalności. Pierwotnie ten zakres był określony mianem budownictwa osób fizycznych obejmującym budownictwo jednoro- dzinne, zagrodowe oraz niewielkie obiekty usługowe i handlowe. Zmiana wprowadzona w 1991 roku zdefiniowała ten zakres, jako budownictwo jednorodzinne, zagrodowe oraz inne budynki o kuba- turze do 1000 m3. Powyższy sposób ograniczania nadawanych uprawnień mógł mieć zastosowanie jedynie do budownictwa kubaturowego. Innym kryterium ograniczającym zakres uprawnień było użycie pojęcia obiektów budowlanych, budowli i instalacji o powszechnie znanych rozwiązaniach konstrukcyjnych i schematach technicznych. Wobec braku precyzyjnego określenia tego pojęcia w przepisach wówczas obowiązujących wyjaśnienia tego określenia można ewentualnie po- szukiwać w rozporządzeniu Przewodniczącego Komitetu Budowni- ctwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 10 września 1962 roku w sprawie kwalifikacji fachowych osób wykonujących funkcje technicz- ne w budownictwie powszechnym (Dz.U. z 1962 r. nr 53 poz. 266). Jedną ze zmian, jakie zostały wprowadzone rozporządzeniem z 1975 roku było pozbawienie czeladników i robotników wykwalifi- kowanych prawa do kierowania robotami budowlanymi. Od tego momentu wymogiem minimalnym stało się posiadanie dyplomu mistrza w rzemiośle budowlanym. Dyplom ten uprawniał (po uzys- kaniu stosownej decyzji) wyłącznie do kierowania robotami objętymi danym rzemiosłem, a jedynie w przypadku posiadania kwalifikacji mistrza w zakresie robót konstrukcyjno-budowlanych do kierowania budową w zakresie budownictwa jednorodzinnego, zagrodowego oraz innych budynków o kubaturze do 1000 m3. Szczególną uwagę należy również zwrócić na fakt, iż § 1 ust. 5 rozporządzenia w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w bu- downictwie dawał możliwość organowi wydawania decyzji w za- kresie objętym wąską specjalizacją zawodową, w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o uprawnienia budowlane odbyła praktykę zawodową wyłącznie w zakresie tej specjalizacji. Wynika z tego, że precyzyjne ustalenie zakresu uprawnień jest możliwe wyłącznie na podstawie zapisów zawartych w decyzji o stwierdzeniu przygotowania zawodowego do pełnienia samodziel- nych funkcji technicznych w budownictwie.